Stanowiska naukowe

powrót

Projekt
Stanowisko Polskiego Towarzystwa Medycyny Sportowej w/s żywienia sportowców

Opieraj±c się na potwierdzonym przez liczne badania naukowe stanowisku Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego, Amerykańskiego Towarzystwa Dietetyków (American Dietetic Association), Stowarzyszenia Dietetyków Kanadyjskich (Dietetitians of Kanada) i Amerykańskiego Towarzystwa Medycyny Sportowej (American College of Sports Medicine), Polskie Towarzystwo Medycyny Sportowej przedstawia lekarzom sportowym, trenerom, dietetykom oraz sportowcom zalecane zasady żywieniowe.
Sposób odżywiania się obok predyspozycji genetycznych i wła¶ciwego treningu istotnie kształtuje zdolno¶ć do wysiłku fizycznego. Odpowiedni skład i rozkład posiłków przed, w czasie i po zakończeniu wysiłku ułożony w indywidualn± strategię żywieniow± zapewnia optymalne budowanie zasobów energetycznych organizmu i jego nawodnienie a w konsekwencji ułatwia wykonywanie sesji wysiłkowych, przy¶piesza proces odnowy po wyczerpuj±cym treningu lub zawodach a także ogranicza ryzyko chorób lub urazów. Na dietę sportowca składaj± się zróżnicowane posiłki o odpowiednim składzie, zawieraj±ce odpowiedni± ilo¶ć podstawowych składników żywieniowych (węglowodanów, białek i tłuszczów), witamin i mikroelementów zawartych w naturalnych produktach żywno¶ciowych. Warto¶ć kaloryczna tych posiłków musi być dostosowana do uprawianej dyscypliny sportu i pokrywać dzienne zapotrzebowanie sportowca z uwzględnieniem jego całodobowego wydatku energetycznego.
 
Podstawowym składnikiem diety zapewniaj±cym budowę zasobów energetycznychorganizmu s± węglowodany. Obliczanie ich zawarto¶ci w diecie w postaci procentowegoudziału w całkowitym, dziennym spożyciu energii jest myl±ce i mało wygodne; w praktyce spożycie powinno być na wyrażane w g/kg m.c./dzień. Bior±c pod uwagę różnice indywidualne w całkowitym zapotrzebowaniu energetycznym, wła¶ciwo¶ciami treningu iuprawianej dyscypliny sportu, obecnie dla polepszenia zdolno¶ci wysiłkowej zaleca się spożycie węglowodanów w ilo¶ci 8–10 g/kg mc./dzień. Celem żywieniowym powinno byćcałkowite spożycie około 600 g w ci±gu 24 godz.
 
Zwiększenie ilo¶ci tłuszczu w diecie powyżej 20-30% nie poprawia zdolno¶ci do wysiłku. Przeciwnie istniej± dowody wskazuj±ce, że wysoka zawarto¶ć tłuszczu wi±że się z równoczesnym obniżeniem zawarto¶ci węglowodanów w posiłkach co prowadzi do wcze¶niejszego wyst±pienia zmęczenia i skrócenia czasu wysiłku.
 
Rozpowszechniona jest wiara sportowców w pozytywny wpływ zwiększonego spożycia białka na zdolno¶ć wysiłkow±, co jak się wydaje wynika z reklam powszechnie dostępnych suplementów białkowych. Obecnie uważa się, że u sportowców występuje nieznaczne zwiększenie zapotrzebowania na białko, które może być łatwo pokrywane przez prawidłow± dietę. Ilo¶ć 1,7 g/kg m.c./dzień jest wystarczaj±ca dla sportowców uprawiaj±cych ciężkie wysiłki fizyczne.
 
Obok uzupełniania zasobów energetycznych organizmu, zapobieganie odwodnieniu (utracie elektrolitów i hiponatremii) jest drugim najważniejszym zadaniem dietetycznym sportowca. Z tych względów nie tylko ilo¶ć spożywanych napojów powinna być szczególnie dokładnie monitorowana, ale również obniżanie się masy ciała, która w tym przypadku stanowi wskaĽnik utraty wody. Już odwodnienie zwi±zane z obniżeniem masy ciała o 1% pogarsza zdolno¶ć do wysiłku. Ważne jest także uzupełnianie płynów po zakończonym wysiłku. Uznane napoje, których skład został specjalnie zaprojektowany dla sportowców, w
przeciwieństwie do wielu innych płynów reklamowanych jako „energetyzuj±ce”, zawieraj± optymaln± ilo¶ć węglowodanów, która ułatwia ich szybkie wchłanianie żoł±dka oraz uzupełnia sole tracone z potem podczas wyczerpuj±cych wysiłków.
 
Prawidłowo skomponowana i zróżnicowana dieta zapewnia na ogół wystarczaj±c± ilo¶ć wszystkich niezbędnych składników pokarmowych. Suplementy witaminowe lub składniki mineralne (wapń, żelazo, magnez) wymagane s± jedynie w pewnych grupach sportowców narażonych na ryzyko ich niedoborów: osób stosuj±cych diety o ograniczonej warto¶ci energetycznej w celu obniżenia masy ciała (dla dostosowania masy ciała do odpowiedniej kategorii wagowej wymaganej w danej dyscyplinie sportu lub jeżeli to konieczne przed rozpoczęciem sezonu), u sportowców stosuj±cych dietę wegetariańsk±, a zwłaszcza u kobiet uprawiaj±cych sport, narażonych na zespół zaburzeń metabolicznych (tzw. triada zaburzeń metabolicznych - miesi±czkowania, łaknienia i zmniejszonej gęsto¶ci ko¶ci). W chwili obecnej nie istniej± żadne dowody naukowe, stwierdzaj±ce, że poza wymienionymi wyżej wyj±tkami uzupełnianie prawidłowej diety suplementami zawieraj±cymi białka i/lub witaminy i mikroelementy poprawia zdolno¶ć wysiłkow± sportowca.
 
Rekomendacje zawarte na ulotkach reklamowych znakomitej większo¶ci suplementów dietetycznych nie znajduje wystarczaj±cego potwierdzenia w wynikach badań naukowych. Zgodnie z opini± zespołu ekspertów obecnie jedynie trzy suplementy wspomagaj±ce zdolno¶ci wysiłkowe posiadaj± wystarczaj±co udowodnione działanie i nie wywieraj± w zalecanych dawkach negatywnych dla zdrowia skutków. Należ± do nich dwuwęglan sodu, kofeina i kreatyna.

Prof. dr hab.med. Tomasz Kostka
Doc. dr hab. Zbigniew Szyguła
Doc. dr hab. Andrzej Ziemba

Stanowiska PTMS
Aktualno¶ci
www.ptms.org.pl
Rekomendacje  |   Kontakt  |   Dojazd                                         Agencja Interaktywna DHT-IT